Δευτέρα, 29 Ιουνίου 2009

Η δυστυχία της ελληνικής γλώσσας

Στη γυριστρούλα, που αλλάζει μιτάτο

Πολλοί με έχουν κατηγορήσει ή επαινέσει πως είμαι απόλυτος στις κρίσεις μου. Πάρα πολλοί ωστόσο είναι οι αφελείς που δεν αντιλαμβάνονται την κατάσταση της ελληνικής γλώσσας σήμερα. Θα σας δώσω ένα παράδειγμα της απελπιστικής άγνοιας που κατατρύχει σήμερα την ελληνική κοινωνία.
Διαβάζω πολλά κείμενα: πολλές εφημερίδες, περιοδικά, βιβλία λογοτεχνικά, επιστημονικά και πολλά άλλα. Τους τελευταίους λοιπόν μήνες, αν με ρωτήσει κανείς πόσοι γνωρίζουν να διακρίνουν το αποβάλλω από το αποβάλω, το συμβάλλω από το συμβάλω, το διαβάλλει από το διαβάλει, θα σας απαντήσω: Ελάχιστοι. Ο Παντελής ο Μπουκάλας στην Καθημερινή, ο Χρήστος ο Γιανναράς επίσης, ο Χρυσοστομίδης στην Αυγή και η Γυριστρούλα. Συνολικά δηλαδή ένα 4-5%.
Κι αν με ρωτήσετε ποιο είναι το ποσοστό μεταξύ των φιλολόγων, θα σας απαντήσω: 4%.
Παλιά ένα λάμδα παραπανίσιο αποτελούσε αιτία απόλυσης όχι μόνο του διορθωτή της εφημερίδας αλλά και του συντάκτη. Τώρα πλέον ο αρχισυντάκτης της Ελευθεροτυπίας στη στήλη του γράφει παρήγαγε και εννοεί παρήγε, η πρώτη γραφίδα της Καθημερινής γράφει αποβάλει και εννοεί αποβάλλει.
Τι ένα λ τι δύο... Με αυτά θα ασχολούμαστε τώρα;

12 σχόλια:

Αurora Borealis είπε...

Αιτία απόλυσης το λ; Μια που δεν μπορούμε να γυρίσουμε πίσω στο χρόνο, η μόνη λύση πια είναι η μετανάστευση...

as eon είπε...

Ωστόσο θερσίτη, νομίζω ότι πρέπει να λάβουμε υπόψη τη θεμελιώδη γλωσσολογική διάκριση μεταξύ γλώσσας και γραφής.

Η γραφή δεν είναι παρά ένα οπτικό ίχνος της γλώσσας.

Διονύσης Μάνεσης είπε...

Μας προσβάλεις με τις υπερβολλές σου, Θερσίτη!

gyristroula2 είπε...

θερσίτη μου καλέ, τα εύσημά σου πολύτιμα για τη φίλη και μαθήτριά σου σε μαθήματα που ούτε καν υποπτεύεσαι.
Ήρθα να σε χαιρετήσω και να σου ευχηθώ καλές διακοπές.
ΥΓ
Αυτός ο διονύσης μεγάλο πειραχτήρι. Τι ωραία θα περνάγαμε εμείς οι τρεις σε ένα σχολείο!

Eva Neocleous είπε...

Θερσίτη,
συμφωνώ μαζί σου πως ελάχιστα ενδιαφέρει σήμερα η σωστή διατύπωση και πολύ λίγοι νοιάζονται για τον επαρκή χειρισμό της γλώσσας.
Οι συνεχείς "εκπτώσεις" αλλά και μια τάση αναζήτησης ελαφρυντικών είναι στοιχεία που θα πρέπει να μας απασχολήσουν.

Θανασης Ξ. είπε...

Θερσίτη καλημέρα.
Καλά εγώ, είμαι 49, έζησα και χωρίς να το έχω μάθει ποτέ τι σήμαιναν τα δύο λάμδα -τώρα με την ανάρτησή σου, μπήκα και το έψαξα το ομολογώ, όμορφο ήταν- αλλά, όταν εσύ που είσαι μέσα, λες πως ΜΟΝΟ το 4% των ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ, ξέρει την διάκριση, πάει να πει πως κι ο γιός μου δεν έχει πολλές ελπίδες να το διδαχθεί. Εκτός κι αν 'πέσει πάνω' σε κανέναν Θερσίτη, καμιά Γυριστρούλα, κλπ κλπ.
Άστα να πάνε...
ΥΓ.Καλές διακοπές σε όλη την παρέα.

meril είπε...

Αχ, βρε θερσίτη εδώ έχουμε αποδεχτεί για σωστά τα μύρια όσα....
Δύσκολοι καιροί για το τυπικό της γλώσσας (αλλά και το υποτιθέμενο ουσιαστικό δεν πάει πίσω...)

Να σαι καλά ν' αντέχεις
και
καλό καλοκαίρι
Υ.Γ.Να ξεκουραστείς!

Odysseas είπε...

Θερσίτη,

έχω μια απορία. Ας υποθέσουμε πως κάποιος δεν ξέρει το κανόνα για τα ρήματα σε -βάλλω. Τι ακριβώς χάνει;

Θερσίτης είπε...

as eon, πολύ εύστοχη η παρατήρησή σου. Όμως έχω απαυδήσει με τους ορθώς ομιλούντες που δεν ξέρουν την τύφλα τους και αναλαμβάνουν να μας διδάξουν.
Διονύση, από Ιόνιο δεν είσαι; Γι' αυτό ...υπερβάΛεις σε σκωπτική διάθεση.
Γυριστρούλα, καλή ξεκούραση και καλό ...διάβασμα. Έρχεται λύκειο.
Aurora, εγώ είμαι ήδη παιδί προσφύγων, άρα και μια μετανάστευση δε θα με ενοχλούσε πολύ.
Εύα και μέριλ, έχετε δίκαιο στις παρατηρήσεις σας παρά τη διαφορά στο ύφος.
Θανάση, μην πολυασχολείσαι. κανείς δε θα καταλάβει ότι το παιδί σου δεν ξέρει να διακρίνει διαρκείς από συνοπτικούς χρόνους των υγρόληκτων.
Οδυσσέα, πολύ σατανική και καίρια ερώτηση-παρατήρηση. Μπράβο! Εσύ δε θα έχεις κανένα πρόβλημα, αν μπερδεύεις το λ με τα λλ στα υγρόληκτα ρήματα. Αλλά ο φιλόλογός σου, που σου πρήζει το συκώτι για τα τυχόν ορθογραφικά σου, ας πάψει να διδάσκει αφ' υψηλού κι ας ασχοληθεί με το ξεστράβωμά του πρώτα.

Odysseas είπε...

Εφόσον, Θερσίτη, το θέτεις έτσι συμφωνώ μαζί σου.

as eon είπε...

Συνάδελφοι και γνώστες της ιστορικής ορθογραφίας όλοι μας, ας μην ξεχνάμε ότι η ακριβής γνώση της ιστορικής ορθογραφίας, κυρίως για τη γραφή μιας γλώσσας όπως η ελληνική, τίθεται ως κριτήριο και ένδειξη ενός ιδιότυπου κοινωνικού διαχωρισμού. Μάλιστα επειδή ακριβώς είναι δύσκολη η εκμάθηση της ορθής γραφής είναι μεγαλύτερη και η απόσταση των ορθογράφων από τον υπόλοιπο ανορθόγραφο κόσμο. Νομίζω ότι τα παραδείγματα της μυκηναϊκής κοινωνίας, της αρχαίας αιγυπτιακής και των κοινωνιών των παρόμοιων μη - αλφαβητικών συστημάτων γραφής δείχνουν καθαρά ως που μπορεί να φτάσει η διάσταση αυτού του διαχωρισμού «γραφέων» και κόσμου. Σήμερα ο χειρώνακτας συχνά αξιολογείται ως ικανός μόνο για τέτοιες δουλειές και εξαιτίας της ανορθογραφίας του και με ένδειξη και την ανορθογραφία του.

Καταλαβαίνετε ότι δεύτερο βήμα της σκέψης μου είναι ότι εκτός από γνώστες της ιστορικής ορθογραφίας είμαστε και γνώστες της εξέλιξης της ελληνικής γλώσσας και των αλλαγών της προφοράς της. Καθοριστική για την εξέλιξη της ελληνικής υπήρξε η διάδοσή της κατά τα ελληνιστικά χρόνια. Αυτό καθόρισε σημαντικές αλλαγές και στη γραφή της γλώσσας που οδήγησε στην επινόηση των τονικών σημείων και την εμφάνιση της μικρογράμματης γραφή τον 7ο αι. μ.Χ. Κατά την περίοδο 1976 – 1982 υιοθετήθηκαν κάποιες ουσιαστικές απλοποιήσεις στη γραφή της ελληνικής γλώσσας. Όλα αυτά είναι γνωστά, αλλά ας μην τα ξεχνάμε.

Επίσης, νομίζω έγινε αντιληπτή η τρίτη παράμετρος της προσέγγισης που προσπαθώ, δηλαδή ο κοινωνικός προσδιορισμός σαν αιτία και σαν αποτέλεσμα της γνώσης της ορθογραφίας.
Για μένα λοιπόν, που γνωρίζω ιστορική ορθογραφία και ιστορία της γλωσσικής εξέλιξης της ελληνικής τίθεται το ερώτημα: πρέπει να υπερασπιστώ την «ορθογραφία» ή τους ανορθόγραφους αυτού του κόσμου;

Ο Θερσίτης – καλώς – έθεσε το ζήτημα. Όμως, ας μη θρηνούμε την απώλεια των δύο λάμδα ή την άστοχη χρήση τους, ούτε για το αναφομοίωτο – ξένο προς την κοινή νεοελληνική – άγω και αγάγω, το οποίο τις περισσότερες φορές αντικαθιστά σαφέστερα και οικεία ρήματα όπως το φτιάχνω, βγάζω κλπ που δε δημιουργούν προβλήματα διάκρισης στιγμής και διάρκειας. Εντύπωση μου προκαλεί τελευταία και η προσπάθεια επανεισαγωγής του άξω ως εναλλακτικόυ του αγάγω (π.χ. να παράξουμε κλπ). Ας μην ξεχνάμε επίσης ότι οι λέξεις αποκτούν τη σημασία τους μέσα στο κείμενο.
Επαναλαμβάνω τις τρεις παράμετρες με τις οποίες νομίζω ότι πρέπει να προσεγγίζουμε αυτά τα θέματα: μελέτη της γλώσσας, μελέτη της ιστορίας της γλώσσας και μελέτη των κοινωνικών προσδιορισμών της γλώσσας.

Τέλος, να σας θυμίσω την διάκριση υποτακτικής και οριστικής στη γραφή. Εδώ και 30 χρόνια που απλοποιήθηκε η γραφή της υποτακτικής μπορεί κανείς να ισχυριστεί ότι ζημιώθηκε η γλώσσα; Το λογικό θα ήταν να προχωρήσουμε και σε άλλες απλοποιήσεις, κατάργηση των «αυ» και «ευ» και την αντικατάστασή τους από τα «αφ», «αβ», «εφ», «εβ», κατάργηση των διπλών σύμφωνων (λλ, μμ, σσ, κλπ), και να συζητήσουμε για περισσότερες απλοποιήσεις).

Αλλά πίσω από την ιστορική ορθογραφία και τη διδασκαλία της κρύβεται πολλή ιδεολογία εθνικής μορφής.

Συγνώμη που βρήκα αφορμή για αυτό το εκτενές σχόλιο. Καλό σας καλοκαίρι.

Διονύσης Μάνεσης είπε...

Επιτρέψτε μου μια διακοπή, για να ευχηθώ καλό καλοκαίρι σε όλους σας.

Θερσίτη, θυμάσαι κάποτε το κρεββάτι που το γράφαμε με δύο "ββ". Τον καιρό που τα πιτσιρίκια είχαν αρχίσει να μαθαίνουν τη λέξη απλοποιημένη, με ένα "β", ένας μαθητής σε ένα νησί του Ιονίου ρώτησε:" Γιατί, κύριε, γράφετε το κρεβάτι με δύο βήτα;"
Φαντάζεσαι την απάντηση, ε; ( "Γιατί είναι διπλό, παιδί μου"(!) )

Ελπίζω να κάνει τη δουλειά της η καλοκαιρινή ανάπαυση και να επανέλθουμε με όρεξη από Σεπτέμβρη.
Σε χαιρετώ.