Η δυστυχία της ελληνικής γλώσσας

Στη γυριστρούλα, που αλλάζει μιτάτο

Πολλοί με έχουν κατηγορήσει ή επαινέσει πως είμαι απόλυτος στις κρίσεις μου. Πάρα πολλοί ωστόσο είναι οι αφελείς που δεν αντιλαμβάνονται την κατάσταση της ελληνικής γλώσσας σήμερα. Θα σας δώσω ένα παράδειγμα της απελπιστικής άγνοιας που κατατρύχει σήμερα την ελληνική κοινωνία.
Διαβάζω πολλά κείμενα: πολλές εφημερίδες, περιοδικά, βιβλία λογοτεχνικά, επιστημονικά και πολλά άλλα. Τους τελευταίους λοιπόν μήνες, αν με ρωτήσει κανείς πόσοι γνωρίζουν να διακρίνουν το αποβάλλω από το αποβάλω, το συμβάλλω από το συμβάλω, το διαβάλλει από το διαβάλει, θα σας απαντήσω: Ελάχιστοι. Ο Παντελής ο Μπουκάλας στην Καθημερινή, ο Χρήστος ο Γιανναράς επίσης, ο Χρυσοστομίδης στην Αυγή και η Γυριστρούλα. Συνολικά δηλαδή ένα 4-5%.
Κι αν με ρωτήσετε ποιο είναι το ποσοστό μεταξύ των φιλολόγων, θα σας απαντήσω: 4%.
Παλιά ένα λάμδα παραπανίσιο αποτελούσε αιτία απόλυσης όχι μόνο του διορθωτή της εφημερίδας αλλά και του συντάκτη. Τώρα πλέον ο αρχισυντάκτης της Ελευθεροτυπίας στη στήλη του γράφει παρήγαγε και εννοεί παρήγε, η πρώτη γραφίδα της Καθημερινής γράφει αποβάλει και εννοεί αποβάλλει.
Τι ένα λ τι δύο... Με αυτά θα ασχολούμαστε τώρα;

Μελετώντας τον τύπο

για την καλλιέργεια μας

Συζητώντας με μαθητές μου, νυν και τέως, διακρίνω σχεδόν πάντα μιαν έντονη υστέρηση σε καλλιέργεια και πληροφόρηση. ΟΙ λόγοι είναι προφανείς. Εκτός των πολλών ωρών εργασίας η αδυναμία τους αυτή πηγάζει από την τηλεμανία και κατ’ επέκταση από την αποχή από το γραπτό τύπο. Ο σημερινός μαθητής δε διαβάζει εφημερίδες, δε διαβάζει περιοδικά. Σαφώς δεν είναι περιοδικά γενικής καλλιέργειας τα δωρεάν διανεμόμενα ούτε εφημερίδες οι αντίστοιχες του λεγόμενου φρι-πρες. Χωρίς να κατηγορώ το είδος αυτό του τύπου, πιστεύω πως η καλλιέργεια ενός νέου πρέπει να θεμελιωθεί στην καθημερινή μελέτη του γραπτού τύπου. Εννοώ τις σοβαρές εφημερίδες του πολιτικού τύπου.
Ας δούμε πώς μπορούμε να διαβάζουμε το γραπτό τύπο και να καλλιεργούμαστε αποφεύγοντας και την οικονομική αιμορραγία.
Κατ’ αρχάς ας θυμίσω ότι δε διαβάζουμε εφημερίδες ή περιοδικά μόνο μιας πολιτικής παράταξης ούτε μόνο μια εφημερίδα.
Πώς μπορούμε να πετύχουμε το στόχο μας;
Κατ’ αρχάς αγοράζουμε μία εφημερίδα κάθε μέρα προκειμένου να γνωρίσουμε όλο τον τύπο, ώστε να καταλήξουμε ποιες εφημερίδες θα αποτελέσουν το corpus από το οποίο θα επιλέγω τι θα διαβάζω. Η δική μου πρόταση θα περιλάμβανε:
α) Σε καθημερινή βάση ΤΑ ΝΕΑ, την ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, ΤΟ ΒΗΜΑ, την ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ, το ΕΘΝΟΣ.
β) Την Παρασκευή οπωσδήποτε την ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ
γ) Το Σάββατο την ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, την ΑΥΓΗ, το ΕΘΝΟΣ και οπωσδήποτε την ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ και ΤΑ ΝΕΑ.
δ) Την Κυριακή την ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ, την ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ, το ΕΘΝΟΣ, την ΑΥΓΗ.
Από τις εφημερίδες αυτές εντοπίζουμε ποιοι δημοσιογράφοι ή δοκιμιογράφοι αξίζουν την προσοχή μας και κόβουμε τα άρθρα τους για το αρχείο μας.
Αποφασίζουμε ποιες ώρες και μέρες θα διαβάζουμε τα αποκόμματα του τύπου.
Όσα από αυτά αξίζουν τα κολλάμε σε φύλλα ενός ντοσιέ και στο περιθώριο γράφουμε την ερμηνεία λέξεων ή φράσεων με τη βοήθεια του λεξικού.
Αν υπάρχουν σημεία που δεν καταλαβαίνουμε, ρωτάμε το δάσκαλό μας ή το Θερσίτη με ηλεκτρονικό μήνυμα που στέλνουμε στο anmih1@otenet.gr.
Αφού καταλήξουμε ποιους αξίζει να παρακολουθούμε, μπαίνουμε στο διαδίκτυο, βρίσκουμε μέσω google την εφημερίδα τους και κατεβάζουμε το άρθρο εξοικονομώντας χρήματα και χρόνο. Και με τα ηλεκτρονικά άρθρα κάνουμε την ίδια δουλειά που κάνουμε και με τα αποκόμματα.
Με τη διαδικασία αυτήν, που δεν τη διακόπτουμε πριν από το φυσικό μας τέλος, μπορούμε να ισχυριστούμε πως κάποτε θα γίνουμε ενημερωμένοι πολίτες που δε θα άγονται και δε θα φέρονται από κάθε τηλεοπτικό δημοσιογραφίσκο.
Πάντοτε όμως πρέπει να αγοράζουμε μία εφημερίδα τακτικά. Όχι αυτήν που έχει τα «καλά» σιντί αλλά εκείνη που αξίζει το διάβασμά μας.

Για την τελετή αποφοίτησης

Στα παιδιά του 5ου Λυκείου
Απόψε που ολοκληρώνετε τη μαθητική σας διαδρομή και ίσως μπορείτε να εικάσετε ποιο μονοπάτι θα ακολουθήσει η ζωή σας τα επόμενα χρόνια, επιτρέψτε μου να σας δώσω δυο συμβουλές ως δάσκαλος που εργάστηκε στο ίδιο σχολειό με εσάς και ως δάσκαλος που σας αγάπησε.
Μην αφήσετε κανέναν να απλώσει τα μικροπρεπή χέρια του πάνω στα όνειρά σας. Είναι πολλοί εκείνοι που επιδιώκουν να σας αφαιρέσουν τα όνειρά σας, να ακρωτηριάσουν τα οράματά σας. Και το επιδιώκουν, γιατί σας φοβούνται. Φοβούνται ότι εσείς δεν πρόκειται να συμβιβαστείτε όπως εκείνοι. Φοβούνται ότι εσείς μπορείτε να γίνετε καλύτεροι από αυτούς. Φοβούνται ότι θα γίνετε αγωνιστές, ανιδιοτελείς, δημοκρατικοί, προοδευτικοί.
Η ευχή που σας δίνω είναι αυτή:
Κάντε τους εφιάλτες τους πραγματικότητα.
Κάντε τους να σας βλέπουν στον ύπνο τους σαν απειλή.

Να γιατί είμαι δάσκαλος και θ(έλω ν)αλλάξω τον κόσμο

Βρήκα στο ταχυδρομείο μου καθυστερημένα αυτό το ηλεκτρονικό μήνυμα. Εγώ και οι λίγοι σχετικώς συνοδοιπόροι στον εκπαιδευτικό αγώνα αλλαγής αυτής της συφοριασμένης και μίζερης κοινωνίας νιώθουμε ότι μπορούμε να αλλάξουμε τον κόσμο, γιατί υπάρχουν αυτά τα παιδιά. Γιατί υπάρχουν τέτοια παιδιά, σαν τη Μ-Χ. Και θα τον αλλάξουμε. Σε ευχαριστούμε, κοπέλα μου, που υπάρχεις και προστατεύεις τα όνειρά σου από τις επιβουλές του κόσμου της γενιάς μας.

Κύριε Θερσίτη,

δεν υπήρξα ποτέ μαθήτριά σας αλλά μου έχετε διδάξει πάρα πολλά. Διαβάζω τα ιστολόγιά σας εδώ και αρκετό καιρό. Ξέρετε, κι εγώ θέλω ν' αλλάξω τον κόσμο. Το 'χω πει και στους καθηγητές μου και οι περισσότεροι λένε πως η επαναστατική φούρια των νέων φτάνει το πολύ μέχρι τα 25. Μετά ο άνθρωπος βλέπει τα πράγματα πιο "ώριμα". Συμβιβάζεται -συμβιβασμός- τι βρόμικη λέξη όπως λένε και οι U2!

Νομίζουν πως όταν κάποιος θέλει ν' αλλάξει τον κόσμο, στοχεύει στο να γίνει πλανητάρχης. Αρνούνται να πιστέψουν ότι ο καθένας μας μπορεί να αλλάξει τον δικό του κόσμο. Την παρέα του, την τάξη του, τη γειτονιά του. Δεν ξέρω πώς είναι τα πράγματα στα σχολεία της Αθήνας. Πάντως στην επαρχία, σε σχολικές κοινότητες πιο κλειστές όπου όλοι σε ξέρουν και τους ξέρεις και όπου οι καθηγητές σου μένουν στη διπλανή γειτονιά, το να επαναστατήσεις και να αντιδράσεις είναι κάτι που θα σε στιγματίσει. Και στους καθηγητές και στους συμμαθητές.

Ο μικρός πρίγκιπας τελικά είχε δίκιο όταν έλεγε ότι οι μεγάλοι μετρούν τα πάντα ποσοτικά. Πόσο γενικό βγάζει; Πόσες σελίδες ήταν η έκθεσή του; Πόσα μεταπτυχιακά έχει σκοπό να κάνει;
Η φιλόλογός μας φέτος μας το είπε ξεκάθαρα: "Εγώ δεν ήθελα να γίνω φιλόλογος. Ήθελα να γίνω δικηγόρος. Ήθελα να ακολουθήσω ένα επάγγελμα με ανέλιξη". Ζήτησα από μια εξαιρετική μου δασκάλα να μου το ερμηνεύσει αυτό. Πως γίνεται να μας το λέει κατάμουτρα; Η απάντησή της ήταν: "Μη σκας! Τα πράγματα είναι απλά. Εμείς οι καθηγητές είμαστε ιδρυματικοί τύποι. Βγάλαμε μια σχολή και ήρθαμε να διδάξουμε σε μια γενιά με μοναδικό προσόν ένα πτυχίο. Για να γίνει κάποιος παιδαγωγός, δεν αρκεί ένα πτυχίο! Πρέπει να εντρυφήσεις στις ανώτατες σπουδές του πανεπιστημίου της αγάπης".

Κύριε Θερσίτη, πιστεύω πραγματικά πως το εκπαιδευτικό σύστημα δεν θα το αλλάξει κάποια κυβέρνηση. Εσείς κι εμείς θα το αλλάξουμε. Εγώ σε δύο χρόνια θα σταματήσω να είμαι μαθήτρια, όνειρό μου όμως είναι να ασχοληθώ με την εκπαίδευση και να κάνω ισόβιο διδακτορικό στην αγάπη, όπως είπε και η καθηγήτριά μου.

Χαίρομαι πολύ να διαβάζω νέα δικά σας και των μαθητών σας. Είστε μια απόδειξη του ότι η επαναστατική φούρια δεν σταματάει στα 25!

Μουσικῆς ἄτερ παιδεία οὐκ ἔνι

Στην αδικημένη πριγκιπέσσα της Αυλής των Αψβούργων

Ο συγχρωτισμός με τους νέους και τις νέες συνιστά για εμάς, τους γηραιότερους, κλειδί διαρκούς νεότητας. Οι λόγοι είναι προφανείς: κέφι, όνειρα, χαμόγελο, χιούμορ, αγνότητα, που τόσο λείπει από τη γενιά μας. Ως αντάλλαγμα στα δώρα αυτά τι μπορούμε να δώσουμε; Πάντα θα παραμένει ο ισολογισμός παθητικός για εμάς. Ωστόσο η προσπάθειά μας επιβάλλεται να είναι άοκνη και διαρκής.
Στο πλαίσιο αυτής της δεοντολογίας οριοθετώ και εγώ ως δασκαλος το ρόλο μου. Εν ολίγοις θεωρώ μέσα στο «καθηκοντολόγιό» μου μεταξυ των άλλων και τα ακόλουθα:
Α) βασικές οδηγίες υγιεινής διατροφής κυρίως για την αξία του πρωινού
Β) Βασικές αρχές προσωπικής υγιεινής
Γ) ένα πλαίσιο ηθικών αρχών για την ενδοσχολική και εξωσχολική ζωή
Δ) εμπέδωση της αξίας της προσωπικής καλλιέργειας και της ανάγκης ισόβιου αγώνα για την προσωπική μόρφωση
Ε) μετάδοση της πρέπουσας απέχθειας για την τηλεοπτική σκουπιδοπαραγωγή
Στ) εμφύσηση μιας υψηλής αισθητικής που δεν ανέχεται καμιά παραχώρηση στο «εμπορικό», στο σκυλάδικο, στο φτηνό τραγούδι.

Περιορίζομαι στο τελευταίο, Σίσσυ, για να εκφράσω δυο επιχειρήματα.
ΟΙ μαθητές μου τουλάχιστον γνωρίζουν ότι είμαι ένας κανονικός άνθρωπος ως προς την ψυχοσύνθεση, όπως και εκείνοι. Λυπάμαι, δηλαδή, χαίρομαι, ενθουσιάζομαι, απογοητεύομαι, ονειρεύομαι, φοβάμαι, ελπίζω. Στο πηγάδι, λοιπόν, αυτό των συναισθημάτων άλλοτε βυθίζομαι κι άλλοτε ανυψώνομαι. Τότε οι μουσικές και τα τραγούδια με συντροφεύουν και με παρηγορούν. Ο Χατζιδάκις, ο Λοΐζος, ο Ξαρχάκος, ο Λουδοβίκος, ο Τσακνής, οι Scorpions, οι Beatles, τα fados, ο «Άγιος» Μάρκος της Σύρας με όλη τη ρεμπέτικη συντροφιά του τραγουδούν μαζί μου και με στηρίζουν.
Δεν έχω κανένα τραγούδι, κανένα δίσκο του Κιάμου, του Τερζή, του Τερλέγκα, της Άντζελας Δημητρίου, του Σφακιανάκη και των άλλων αυτής της συνομοταξίας.
Τούτο σημαίνει πως δεν έχω συναισθήματα;
Τούτο σημαίνει πως δε χρειάζομαι παρηγοριά;
Τούτο σημαίνει πως δεν είμαι κανονικός άνθρωπος;
Αυτά τα ερωτήματα ας τα απαντήσουν οι μαθητές μου για την προσωπικότητά μου. Θα πω όμως εγώ την προσωπική μου άποψη για την αποχή ή την καθαρότητά μου αυτήν.

Δεν έχω επαφή με τα εμπορικά μουσικά σκουπίδια, επειδή:
α) δεν είμαι θύμα της τηλεοπτικής αποχαύνωσης
β) δε θεωρώ πως αποτελούν ψυχαγωγία ούτε καν διασκέδαση.
Όταν –σπανίως, είναι η αλήθεια- βγαίνω για διασκέδαση, επιλέγω μαγαζιά με μουσική –ζωντανή ή ηχογραφημένη- που με ψυχαγωγεί, με συγκινεί και με σέβεται. Νεαροί φοιτητές με μουσικές κλίσεις, που δουλεύουν Παρασκευοσαββατοκύριακο για να ενισχύσουν τις σπουδές τους, νεαροί ή μεσήλικες με αγάπη για το τραγούδι παντού βρίσκονται να προσφέρουν συγκινήσεις και να «αναμοχλεύσουν» τις μνήμες.
Το ερώτημα που ίσως τεθεί από τους νέους είναι αυτό που με θράσος μού πέταξε στα μούτρα μία απουσιολόγος στην Κοκκινιά:
-Δηλαδή το Σαββατόβραδο θα διασκεδάσουμε με Χατζιδάκι; Θα το κάψουμε με αδελφούς Κατσιμίχα; Και υπάρχουν τέτοια μαγαζιά;
-Ναι, υπάρχουν. Ιδίως στην Κοκκινιά, στη Δραπετσώνα, στα Καμίνια, στην αγια-Σοφιά και στην Καλλιθέα, στο Νέο Κόσμο, στη Δάφνη, στον Εύοσμο, στην Άνω Πόλη, στην Καλαμαριά, στου Χαριλάου, στα Γιάννενα, στη Δράμα, στην Καβάλα. Παντού.
-Ναι, υπάρχουν. Ναι, μπορείς να τα επιλέξεις. Κι όταν σιγοτραγουδήσεις μια φορά χορεύοντας τη Φραγκοσυριανή, δε θα μπορέσεις ποτέ να τραγουδήσεις: «Απόψε θα γίνω κι εγώ τσούλα σαν τις τσούλες που πηδάς».
Εκτός βέβαια, αν έχεις πάρει και καμιά δόση ινδικής καννάβεως, ηρωίνης, κοκκαΐνης, παραισθησιογόνων κτό.
Αυτά και σας αγαπώ,
αν και με πληγώνετε με τις επιλογές σας
Ο δάσκαλός σας

Ου με πείσεις καν με πείσης

Όταν μπαίνεις σε ένα διάλογο, ασφαλώς έχεις τις ιδέες σου, τις απόψεις σου μαζί και με τις απορίες σου πιθανόν. Δυστυχώς όμως για σένα και ευτυχώς για τη δημοκρατία, το ίδιο συμβαίνει και με το συνομιλητή σου.
Όταν διαλέγεσαι, προβάλλεις τις απόψεις σου και τις αποδεικνύεις με ό,τι επιχειρήματα κατέχεις. Ακολούθως τείνεις ευήκοον ους στα επιχειρήματα του συνομιλητή σου με διάθεση να κατανοήσεις και να ελέγξεις την ευστάθεια των θέσεών του. Κι αν αντιληφθείς ότι πιθανόν έχει θέσεις αποδεδειγμένες, ανακρούεις πρύμναν και υιοθετείς ως θέση σου τη θέση του εγκαταλείποντας την παλιότερη θέση-άποψη.
Γιατί στο διάλογο δεν μπαίνουμε, για να σώσουμε τις ιδέες μας, αλλά για να σώσουμε την αλήθεια και για να συμβάλουμε στην προκοπή του τόπου μας.
Αλλέως πως, επιβεβαιώνουμε το βιβλικόν «Ου με πείσεις καν με πείσης»

Το διακύβευμα σήμερα στο γλωσσικό ζήτημα

Επειδή πολλοί φίλοι αγωνιούν για τη συνέχεια της ελληνικής γλώσσας και επομένως και του ελληνικού πολιτισμού και έθνους, αλλά ζώντας μακριά ή έξω από τα σχολεία, θα εξηγήσω και θα δείξω τι διακυβεύεται σήμερα στο ζήτημα της διδασκαλίας της ελληνικής γλώσσας και ευρύτερα στο ελληνικό σχολείο.
Σήμερα λοιπόν αυτό που διακυβεύεται -παίζεται σε μια ζαριά, για τους νεότερους- δεν είναι η συνέχεια της ελληνικής γλώσσας, γιατί αυτή είναι μια πεθαμένη, τελειωμένη, ξεπερασμένη ιστορία. Το διακύβευμα είναι αν οι Έλληνες θα εξακολουθούν να μιλούν και να προσπαθούν να μάθουν και να γράφουν ελληνικά. Γιατί οι Έλληνες κάτω των τριάντα ετών δεν ξέρουν πλέον να εκφράζονται γραπτά. Αν αμφιβάλλετε, βρείτε έναν πανεπιστημιακό δάσκαλο και ρωτήστε τον. Εγώ μπορώ να σας μεταφέρω την αδυναμία έκφρασης της συντριπτικής πλειονότητας των φοιτητών της Φιλοσοφικής Αθηνών. Για να έχετε όμως και μια οπτική επαφή του προβλήματος, δείτε ένα μαθητικό δοκίμιο. Αυτή είναι η μέση κατάσταση. Το πρόβλημα είναι πολύ θεμελιωδέστερο. Μην είστε αφελείς μήτε ρομαντικοί.
ΥΓ. Πολύ φοβάμαι πως στο μέλλον θα αναφέρουμε κανένα γλωσσικό μαργαριτάρι και θα γελάνε σε βάρος μας, γιατί δε θα καταλαβαίνει κανείς το μαργαριτάρι.